Tại Sao Cần Đo Khí Trước Khi Xuống Hầm?
Trước khi xuống hầm, mắt, mũi và cảm giác không thể phát hiện khí độc, thiếu oxy hoặc khí cháy. Đây là lý do tại sao cần đo khí trước khi xuống hầm: nồng độ O2 thấp, CO, H2S gây ngạt, ngộ độc hoặc tử vong; metan tạo nguy cơ nổ. Quy trình an toàn không gian hạn chế phải đo theo thứ tự O2, khí độc, khí cháy; lấy mẫu ở miệng, giữa và đáy hầm. Chỉ cho phép vào khi đạt ngưỡng, có thông gió, PPE, người giám sát, giám sát liên tục và kế hoạch cứu hộ. Liệu một lần đo có đủ?
Tại sao cần đo khí trước khi xuống hầm?
Trong hầm, thành phần không khí có thể thay đổi theo độ sâu, thời gian và hoạt động bên trong. O2 giảm, CO và H2S tăng hoặc khí cháy tích tụ đều có thể khiến người lao động mất khả năng tự cứu chỉ sau vài phút. Vì vậy, câu hỏi “tại sao cần đo khí trước khi xuống hầm” gắn trực tiếp với an toàn không gian hạn chế và trách nhiệm cấp phép vào hầm.
Đo khí trước khi xuống hầm giúp phát hiện thiếu oxy, khí độc và nguy cơ cháy nổ
Thiếu oxy trong hầm ngầm và nguy cơ mất khả năng tự cứu
Thiếu oxy trong hầm ngầm thường hình thành do quá trình oxy hóa, phân hủy chất hữu cơ, rỉ sét hoặc khí khác chiếm chỗ không khí. Người bước vào có thể thấy chóng mặt, thở gấp, mất phán đoán rồi bất tỉnh mà không kịp phát tín hiệu. Đáng chú ý, cảm giác không khí “bình thường” không thể thay thế kết quả đo bằng thiết bị chuyên dụng.
Trước khi vào, cần đo từ ngoài miệng hầm, sau đó kiểm tra theo chiều sâu và tại các điểm thấp, góc khuất. Tiêu chí cho phép vào phải dựa trên giới hạn O2 theo quy định an toàn của công trường, không dựa vào kinh nghiệm cá nhân. Hệ thống thông gió, PPE phù hợp, người giám sát tại cửa hầm và kế hoạch cứu hộ phải được chuẩn bị trước khi cấp phép.
Ngộ độc khí H2S trong hầm và tác động của CO
Ngộ độc khí H2S trong hầm có thể xảy ra tại khu vực chứa nước thải, bùn, chất hữu cơ hoặc đường ống kín. Ở nồng độ thấp, H2S gây kích ứng mắt và đường hô hấp; ở nồng độ cao, khí này làm tê liệt khứu giác, gây suy hô hấp và tử vong nhanh. CO lại không màu, không mùi, thường phát sinh từ động cơ đốt trong và thiết bị phát điện.
Chỉ đo O2 là chưa đủ để đánh giá an toàn. Thứ tự đo khí cần ưu tiên O2, tiếp đến khí độc như H2S và CO, sau đó là khí cháy. Thiết bị phải được hiệu chuẩn máy đo khí công nghiệp đúng kỳ hạn; máy đo đa khí chuẩn Nhật Bản cũng chỉ đáng tin khi cảm biến còn hạn sử dụng và được kiểm tra trước ca. Nếu cảnh báo xuất hiện, phải rút người ngay, không tự ý cứu nạn.
Kiểm soát rủi ro nổ khí metan và các khí cháy
Khí metan, hơi dung môi, hydro hoặc các khí cháy khác có thể tích tụ trong hầm thông gió kém. Chỉ một tia lửa từ thiết bị điện, động cơ, hàn cắt hoặc tĩnh điện cũng đủ gây cháy nổ khi nồng độ nằm trong vùng nguy hiểm. Vì vậy, đo khí trước khi xuống hầm phải xác định đồng thời mức khí cháy, nguồn phát sinh và hướng lan truyền.
Việc lấy mẫu cần thực hiện ở nhiều cao độ trong hầm, gồm phần trên, khu vực làm việc và đáy hầm, bởi mỗi loại khí có tỷ trọng khác nhau. Không cấp phép nếu chỉ số vượt giới hạn cho phép; cần thông gió, loại bỏ nguồn đánh lửa và đo lại trước khi vào. Khi công việc kéo dài hoặc điều kiện thay đổi, phải giám sát liên tục bằng thiết bị cảnh báo, duy trì liên lạc và bố trí giám sát khí cho đội cứu hộ.
Quy trình đo khí trước khi xuống hầm
Trước khi cấp phép xuống hầm, người phụ trách phải xác định không khí có đủ điều kiện duy trì sự sống và không tạo nguy cơ cháy nổ hay không. Một phép đo sai vị trí, sai thứ tự hoặc dùng thiết bị chưa hiệu chuẩn có thể che giấu nguy cơ thiếu oxy, CO, H2S và khí cháy. Vậy tại sao cần đo khí trước khi xuống hầm theo một quy trình thống nhất?
Thứ tự đo oxy, khí độc và khí cháy
Đo khí trước khi xuống hầm cần bắt đầu bằng nồng độ oxy, vì thiếu oxy có thể khiến người lao động mất khả năng nhận biết và xử lý tình huống rất nhanh. Sau đó, kiểm tra khí độc như CO, H2S rồi mới đo khí cháy. Trình tự này giúp đánh giá khả năng duy trì sự sống trước khi xem xét độc tính và nguy cơ bắt lửa.
Thiết bị phải được kiểm tra tình trạng hoạt động, pin, cảm biến và thực hiện bump test hoặc hiệu chuẩn máy đo khí công nghiệp theo yêu cầu. Máy đo đa khí chuẩn Nhật Bản hay thiết bị tương đương chỉ có giá trị khi được bảo dưỡng đúng cách. Kết quả cần ghi rõ thời gian, vị trí, người đo và nồng độ từng loại khí.
Đo khí nhiều cao độ trong hầm để phát hiện vùng nguy hiểm
Không khí trong hầm không đồng nhất. Khí nhẹ có thể tích tụ phía trên, trong khi H2S và một số hơi độc nặng hơn dễ nằm ở đáy, hố lõm hoặc khu vực ít lưu thông. Vì vậy, người đo cần lấy mẫu từ miệng hầm, phần trên, vùng ngang tầm thở và đáy hầm, đồng thời kiểm tra các góc khuất, đường ống và khoang liên thông.
Ống lấy mẫu phải được đưa xuống từng cao độ đủ lâu để kết quả ổn định, tránh chỉ đo ngay tại cửa hầm rồi kết luận toàn bộ không gian an toàn. Việc đo khí nhiều cao độ trong hầm giúp phát hiện thiếu oxy trong hầm ngầm, ngộ độc khí H2S trong hầm và kiểm soát rủi ro nổ khí metan tại vùng thấp hoặc khu vực kín.
Tiêu chí cho phép vào và quy trình cấp phép vào hầm
Chỉ cho phép vào khi kết quả đo nằm trong giới hạn an toàn theo quy định pháp luật, tiêu chuẩn của công trường và đánh giá rủi ro riêng của hầm. Thông thường, oxy phải nằm trong khoảng cho phép, khí độc không vượt giới hạn tiếp xúc, còn khí cháy phải thấp hơn ngưỡng cảnh báo được quy định, thường là dưới 10% LEL. Nếu chưa xác định được nguyên nhân bất thường, phải từ chối cấp phép.
Quy trình cấp phép vào hầm cần ghi nhận người vào, thời gian, công việc, kết quả đo, biện pháp thông gió, PPE bắt buộc và người giám sát bên ngoài. Phiếu phép chỉ có hiệu lực trong khoảng thời gian cụ thể, không thay thế giám sát liên tục. Kế hoạch cứu hộ, thiết bị liên lạc và giám sát khí cho đội cứu hộ phải được chuẩn bị trước khi bắt đầu công việc.
Đo lại sau thông gió và khi điều kiện làm việc thay đổi
Thông gió không tự động bảo đảm an toàn. Sau khi quạt hoạt động, cần đo lại tại tất cả cao độ và vị trí từng phát hiện bất thường. Nếu dùng quạt, phải kiểm tra hướng cấp và hút khí, tránh thổi khí độc sang khu vực có người. Người lao động chỉ được xuống hầm sau khi kết quả mới đáp ứng tiêu chí và người có thẩm quyền xác nhận trên phiếu phép.
Đo lại khí sau thông gió và khi điều kiện làm việc thay đổi để bảo đảm an toàn
Phải đo lại ngay khi dừng quạt, có người mới vào, phát sinh hàn cắt, sử dụng hóa chất, thay đổi mực nước, xuất hiện mùi lạ hoặc chuông cảnh báo. Khi máy báo động, mọi người phải rời hầm theo kế hoạch, không tự ý quay lại cứu người. Chỉ đội được huấn luyện, có PPE và thiết bị phù hợp mới được thực hiện cứu hộ trong không gian hạn chế.
Thiết bị và biện pháp duy trì an toàn không gian hạn chế
Thiết bị đo chỉ phát huy tác dụng khi được chọn đúng, kiểm tra đầy đủ và sử dụng xuyên suốt ca làm việc. Trong môi trường hầm, điều kiện khí có thể thay đổi do thông gió kém, rò rỉ hoặc phát sinh khí từ bùn, vật liệu phân hủy. Vì vậy, an toàn không gian hạn chế cần một hệ thống kiểm soát liên tục, không dựa vào một lần đo duy nhất.
Máy đo đa khí chuẩn Nhật Bản cho môi trường hầm
Máy đo đa khí chuẩn Nhật Bản thường được lựa chọn cho môi trường hầm nhờ khả năng theo dõi đồng thời nhiều chỉ tiêu như oxy, CO, H2S và khí cháy. Thiết bị cần có cảnh báo bằng âm thanh, ánh sáng, rung, bộ nhớ dữ liệu và khả năng hoạt động ổn định trong điều kiện ẩm, bụi. Việc đo khí trước khi xuống hầm phải thực hiện từ bên ngoài, sau đó lấy mẫu ở nhiều cao độ và vị trí khác nhau.
Thứ tự kiểm tra nên bắt đầu với oxy, tiếp đến là khí độc như CO, H2S, rồi khí cháy hoặc metan. Cách làm này giúp phát hiện sớm nguy cơ thiếu oxy trong hầm ngầm, ngộ độc khí H2S trong hầm và kiểm soát rủi ro nổ khí metan. Không được cho phép vào nếu bất kỳ chỉ số nào vượt giới hạn an toàn theo quy trình cấp phép vào hầm.
Hiệu chuẩn máy đo khí công nghiệp và kiểm tra trước ca
Hiệu chuẩn máy đo khí công nghiệp giúp bảo đảm kết quả hiển thị phản ánh đúng điều kiện thực tế. Công việc này phải thực hiện theo hướng dẫn của nhà sản xuất, lịch bảo trì và yêu cầu của đơn vị HSE. Nếu máy báo lỗi cảm biến, pin yếu, hết hạn hiệu chuẩn hoặc không vượt qua kiểm tra phản hồi bằng khí chuẩn, thiết bị phải được loại khỏi ca làm việc.
Trước mỗi ca, người phụ trách cần kiểm tra ngoại quan, tình trạng pin, bộ lọc, cảnh báo và tem hiệu chuẩn. Kết quả đo phải được ghi vào biểu mẫu, kèm thời gian, vị trí lấy mẫu, người thực hiện và điều kiện thông gió. Tuy nhiên, một bản ghi đạt yêu cầu lúc đầu không bảo đảm môi trường luôn an toàn, bởi nồng độ khí có thể thay đổi khi công việc bắt đầu hoặc thông gió bị gián đoạn.
Giám sát liên tục, PPE và vai trò người giám sát tại miệng hầm
Giám sát liên tục là yêu cầu quan trọng sau khi người lao động đã xuống hầm. Máy đo cá nhân cần được đeo ở vùng hô hấp, trong khi thiết bị cố định hoặc đầu dò từ xa có thể theo dõi các điểm nguy cơ. Khi có cảnh báo, phải dừng việc, rời khỏi hầm theo lối an toàn và đánh giá lại thông gió, thay vì cố hoàn tất công việc.
PPE phù hợp có thể gồm mũ, đèn chống cháy nổ, dây cứu sinh, thiết bị bảo vệ hô hấp và bộ liên lạc. Người giám sát tại miệng hầm phải duy trì liên lạc, kiểm soát danh sách người vào, theo dõi giám sát khí cho đội cứu hộ và kích hoạt kế hoạch ứng cứu khi cần. Thông gió chỉ hỗ trợ kiểm soát rủi ro, không thay thế đo khí, PPE hoặc người giám sát có thẩm quyền.
Checklist triển khai đo khí và ứng cứu tại công trường
Một checklist hiệu quả phải biến yêu cầu kỹ thuật thành nhiệm vụ cụ thể cho người vào hầm, người giám sát và đội cứu hộ. Chỉ một bước bị bỏ qua cũng có thể khiến nguy cơ thiếu oxy, ngộ độc khí hoặc cháy nổ không được phát hiện trước khi sự cố xảy ra. Vì vậy, quy trình cần được kiểm tra theo từng mốc rõ ràng.
Checklist đo khí, thông gió và xác nhận điều kiện vào hầm
Trước khi cấp phép, người phụ trách cần kiểm tra thông gió, cô lập nguồn nguy hiểm, bố trí PPE và xác định các điểm lấy mẫu. Thứ tự đo nên bắt đầu với oxy, tiếp đến khí độc như CO, H2S rồi khí cháy, nhằm phát hiện sớm điều kiện có thể đe dọa tính mạng. Đo khí trước khi xuống hầm phải được thực hiện ở nhiều cao độ và vị trí, vì khí có thể tích tụ khác nhau tại đáy, giữa hoặc nóc hầm.
Đo khí đúng quy trình, kiểm tra thông gió và xác nhận an toàn trước khi vào hầm
Kết quả chỉ được chấp nhận khi nằm trong giới hạn an toàn theo quy định và đánh giá rủi ro của công trường. Nếu phát hiện thiếu oxy trong hầm ngầm, ngộ độc khí H2S trong hầm hoặc nguy cơ nổ khí metan, phải dừng việc vào hầm, tăng cường thông gió và đo lại. Người giám sát chỉ ký quy trình cấp phép vào hầm sau khi xác nhận thiết bị còn hạn hiệu chuẩn máy đo khí công nghiệp, hồ sơ đầy đủ và phương án liên lạc hoạt động.
Giám sát khí cho đội cứu hộ và kế hoạch ứng cứu khẩn cấp
Đo khí ban đầu không thể thay thế giám sát liên tục, đặc biệt khi công việc làm thay đổi luồng khí hoặc phát sinh khí độc. Đội cứu hộ cần sử dụng thiết bị phù hợp, kiểm tra cảnh báo trước khi tiếp cận và duy trì đo khí ở nhiều cao độ trong hầm. Máy đo đa khí chuẩn Nhật Bản hoặc thiết bị tương đương phải được kiểm tra pin, cảm biến, còi, đèn báo và tình trạng hiệu chuẩn trước ca trực.
Kế hoạch ứng cứu cần quy định rõ người ra lệnh dừng việc, người gọi hỗ trợ, lối thoát, điểm tập kết, thiết bị thở và phương thức đưa nạn nhân ra ngoài. Không được cho người cứu hộ tự phát xuống hầm khi chưa đánh giá lại nồng độ khí, nguy cơ sập hoặc kiểm soát rủi ro nổ khí metan. Giám sát khí cho đội cứu hộ phải duy trì đến khi mọi người ra khỏi khu vực và nguyên nhân sự cố được xác minh.
Cảm quan không thể cho biết oxy đang giảm hay khí độc đã tích tụ trong hầm. An toàn không gian hạn chế phụ thuộc vào đo khí đúng thứ tự, lấy mẫu tại nhiều điểm, thông gió phù hợp và giám sát liên tục. Thiết bị cần được lựa chọn theo loại công việc, dải đo, môi trường sử dụng và yêu cầu hiệu chuẩn; người vận hành cũng phải được đào tạo để hiểu cảnh báo, giới hạn thiết bị và cách xử lý khi máy báo động.
Quan trọng hơn, kế hoạch cứu hộ phải hoàn tất trước khi người lao động xuống hầm, thay vì chỉ được lập sau khi xảy ra sự cố. Liên hệ RIKEN VIỆT để được tư vấn thiết bị đo khí và giải pháp giám sát an toàn phù hợp.
CÔNG TY TNHH CÔNG NGHỆ MÁY ĐO KHÍ RIKEN VIỆT
Trụ sở chính: Số 79/1 Lý Chính Thắng, P. Xuân Hòa, TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam
Hotline: 0961 55 69 05
Email: info@rikenviet.vn
Website: https://rikenviet.vn
